Bilim Kurgu Türleri !

 john_berkey_32

Yeni bir yıla ve yeni bir geleceğe girdiğimiz bu günlerde, gelecekle ilgili bir yazı hazırlayım diye düşündüm ve böylelikle Bilim Kurgu (BK) türlerini tanıtmaya karar verdim. BK’lar çok sevilir ilgi çekicidir, ve elbette belli bir kemik hayran kitlesi de vardır. Ama ayrıca bir BK vardır ki, BK’dan içeri vari o kadar çok BK çeşidi vardır ki hem hevesinizi körükler hemde ufkunuzu inanılmaz açar gider.

Aşağıdaki sınıflardırma, wiki ingilizce Science Fiction (SF) sayfasına göre düzenlenmiş olup, arada kendime göre bazı alttürler de ekledim. Tanımını doğru olarak gördüğüm bazı Türkçe wiki sayfalarına da link bağladım ama fazla değiller (zira Türkçe wiki sayfaları ne yazık ki çok kapsamlı değiller, üstelik bazen oldukça çarpık bilgilerde olabiliyor). Ayrıca olabildiğince örneklerde vermeye çalıştım ama hepsine örnek veremedim, biraz da kendiniz keşfedersiniz diye ;)

Öncelikle sınıflandırma 2 şekilde yapılmakta; Kategorik ve alttürsel.

Kategorik olarak 2 temel klasmana ayrılır;

  • Ağır BK (Hard SF); hikaye kurgusu, doğa bilimlerinin (fizik, kimya, biyoloji … vb … gibi) titizlikle ayrıntısına girer. Yani hikayede geçen en uç bilimsel ve/veya teknolojik (High Tech) olaylar olabildiğince akla yakın bir şekilde bilimsel, mantıksal ve sebep-sonuçsal olarak incelikle anlatılır. Okuyucunun bu tarz BK’ları anlayarak okuyabilmesi için bilimsel genel kültürü belli bir seviyede olmalıdır. Bu türün en ünlü yazarları Isaac AsimovArthur C. Clarke, vb …
  • Hafif BK (Soft SF); hikaye kurgusu, sosyal bilimlere (psikoloji, ekonomi, politik …vb gibi) dayanır. Genellikle çoğu ütopik ve distopik hikayelerdir. Gelecekte değişen sosyo ekonomik yada politik durumların halkın yada bireylerin üzerindeki etkisine yoğunlaşır. Sosyal Bk’da denebilir.  George Orwell‘ın Nineteen Eighty-Four, ve Aldous Huxley‘in Brave New World ‘ü bu türün temel örneğidir.

Alttür olarak neredeyse sayısız alt tür türetilebilir. Ama belli başlı alttürler aşağıdaki gibidir;

  • Cyberpunk; “yüksek teknoloji, düşük yaşam” şeklinde özetlenen bir dünya şekli çizen BK alt türüdür. (Türkçesi) Siberpunk, yüksek gelişmişlikte Yapay Zeka, Robot, Cyborg yada Hacker Savaşlarının olabildiği, bilim ve teknolojinin çok ilerlediği ancak insanların büyük kısmının yaşam kalitesinin hala çok düşük olduğu bir dünya tasavvurudur. Siberpunk terimi ilk olarak 1980’de ortaya atılsa da, aslında bu türün ilk örnekleri 1950’lerden itibaren yaratılmaya başlanmıştı (bkz. Alfred Bester‘ın, The Demolished Man ve The Stars My Destination).  Film bazında ise bu türü en iyi tanımlayan eser 1982 Blade Runner filmidir. Ayrıca birçok Japon anime ve mangası da bu türü sıklıkla kullanılır, Örn. Ghost in the Shell.
  • Zamanda Yolculuk; Adı üstünde, hikayeler zamanda yolculuk ekseninde gelişir. Genellikle bir şekilde icat edilen zaman makineleri sayesinde kahramanlar geçmişe ve/veya geleceğe gidip zaman akışını değiştirirler ve bunu sonucu doğan paradokslarla cebelleşirler. Bu türde en sık işlenen BK’lardandır. En popüler örnek olarak Geleceğe Dönüş serisi gösterilebilir.
  • Alternatif Tarih; Alternatif tarih hikâyeleri, tarihsel olayların farklı biçimde gerçekleşmesi önermesi üzerine kuruludur. Paralel evren olarak da görülebilir.
  • Distopya; Genellikle yakın bir gelecekte vuku bulan, aşırı sıkı yönetim ve rejimleri konu eden bir alttürdür. Aşırı baskıcı bir rejim görüntüde “ideal düzeni” sağlıyormuş gibi görünseler de, aslında alttan alta halka psikolojik hatta fiziksel eziyet ediyordur. Sonunda bir grup asi yada bir kahraman önderliğinde bir isyanla bu baskıcı rejime karşı gelinir. Örn. Açlık oyunları serisi yada İsyan filmi.
  • Ütopya; Gelişen bilim ve teknoloji sayesinde tüm sorunların, acıların ve olumsuzlukların ortadan kalktığı bir yakın yada çok uzak bir gelecek tasfiridir. Açıkçası bilim kurgu da en az dokunulan türdür, zira tüm sorunların çözülmüş olduğu bir gelecekte sürükleyici gerilimli maceralara uygun ortam pek olmaz. Yalnız Iain Banks‘ın Culture ‘ı gibi ilginç örnekleri de vardır.
  • Kıyamet ve Kıyamet sonrası; Apocalyptic ve post-apocalyptic olarak geçer. İnsan yada doğa kaynaklı büyük bir felaketten sonra gelişen hikayelerdir. Film bazında Mad Max serisi bunun çok bilinen bir örneğidir.
  • Kıyamet Öncesi; pre-apocalyptic olarak da geçebilir. Şimdi, yakın yada uzak gelecekte kıyamet gerçekleşmeden önceki olayları anlatır ve 2 klasmana ayrılır; Kıyamet kaçınılmazdır ve insanların kaçınılmaz sona yaklaşırlarken ki hezeyanları sunulur (Örn. Melancholia filmi), yada Kıyamet engellebilirdir (yada ondan kaçınılabilir) ve insanların bunu engellemek (yada ondan kaçmak için) için atıldığı gerilimli ve dramatik macerası konu edilir.
  • Uzay Operası; Tamamen dış uzayda ve/veya çoklu gezegen yada yıldız sistemlerinde gelişen görkemli olaylardır. En tanınmış örnek olarak Star Wars serisini ve Dune serisini gösterebiliriz.
  • Uzay Westerni; Bildiğimiz ABD’li western hikâyelerini futüristik uzay arka planında sunulmasıdır.  Aslında Uzay operasının alttürü gibi de görülebilir; bir bakıma western yada spagetti western filmlerinin futiristik versiyonlarıdır. Uzayda kurulan koloniler ve terraform (bir gezegeni yaşanılabilir hale getirme) süreçleri sırasında yaşanan vahşi ve kanunsuz hayat koşulları bazında mecaralar akar. Örn. Cowboy Bebop ve Sean Connery’nin bir filmi olan Outland,
  • Askeri BK; Gezegenler yada yıldızlar arası savaşlar ekseninde işlenen BK’lardır. Genellikle ana kahraman bir uzay askeridir ve onun bakış açısıyla olaylar gelişir. Örn; Gordon Dickson‘nın Dorsai serisi, ve Joe Haldeman‘nın The Forever War ‘ı.
  • İnsanüstü; İnsanların süper güçleri olması yada kazanması ekseninde gelişen BK’lardır. Bu türün uygulaması X-Men tarzındaki gibi, her bireyin başka başka süper güçler sergilemesi şeklinde olabileceği gibi, toplumsal bir evrim sonucu herkesin aynı süpergüçlere (mesela telepati) sahip olması durumunda gelişen olaylar olabilir. mesela Alfred Bester‘ın, The Demolished Man (Yıkıma giden adam) de telepatlık toplumda yaygın bir yetenek olmuştur.
  • İklim Değişikliği; Küresel iklim değişikliği ve küresel ısınma ekseninde gelişen hikayelerdir. Şimdi yada çok yakın gelecekte geçerler. (Pre-Apocalyptic) Kıyamet öncesi hikayeler yada felaket filmleri olarak da görülebilir. Örn. The Day After Tomorrow.
  • Antropolojik BK; Antropoloji ve insan türünün evrimine odaklanan hikayelerdir. Örn. Robert J. Sawyer‘ın Hominids, ve John Darnton’nın Neanderthal romanları. Ayrıca 2001 Bir Uzay Destanı‘da da biraz bu türün elenmentleri vardır.
  • Kauji; Japonların armağan ettiği bu alt türün ana teması “tuhaf yaratıklardır”. Hikayeler Tuhaf yaratıkların birbirleriyle yada insalıkla olan savaşlarını anlatır. Başlıca örnek Godzilla !
  • Feminist BK; şu anki geleneksel cinsiyet rolleri, gelecekte yer değiştirseydi ne olur bazında hikayelerdir. Bilim kurgu alt türü olsa da daha çok cinsiyet rollerinin eleştirildiği sosyal taşlama gibi de görülebilir.
  • Biopunk;Biyoteknoloji ve genetik mühendislik ekseninde gelişen hikayelerdir. Genellikle yakın bir gelecekte, belli amaçlar için, insan bedeninin (yada herhangi bir organizmanın) en küçük ayrıntısı ile tasarlanabildiği genetik ve insan mühendisliği temaları vardır. Bazıları için ilk biopunk örneği Mary Shelley’nin Frankensteinıdır.
  • SteamPunk; Türkçemize buhar çılgınlığı olarak çevrilmiştir. kurgusal teknolojiler ya da bilgisayarın erken dönemde icadı gibi gerçek teknolojik yenilikler de içeren bir bilim kurgu alt-türüdür. Genellikle Viktorya Dönemi İngiltere‘si (19. yy) atmosferinde geçer ve hemen her türlü yüksek teknoloji buhar gücü ve newton fiziki tabanında çalışır. örn. Wild wild westThe League of Extraordinary Gentlemen,.. hatta şu sıralar popüler olan Dr. Who bile bazı steampunk elementlerini barındırır.
  • DizelPunk; Aslında mantık gene SteamPunk gibidir ama bu sefer 1950’lerin (yada 20.yy ilk yarısındaki) fütüristik teknolojisinde, daha çok Art Deco estetiğinde bir atmosferi vardır; yani hemen her türlü yüksek teknoloji dizel motor yada makine tabanlıdır. Örn;  Sky Captain and the World of Tomorrow.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s