İngilizce’nin 4 Latifesi – Regular Irregularities in English

language-wards

For English: cracked/4-reasons-to-forgive-yourself-being-bad-speller and more;

Bilen bilir; okul çağımızda bize İngilizcenin bir dünya dili (yani en yaygın dil) olduğu belletilerek, kafamıza kakılma yöntemi ile öğretilmeye çalışıldı. Hatta okullarda İngilizce öğretilirken, genellikle, günlük kolay İngilizce değil de, ağır gramer odaklı ve pek pratik olmayan bir İngilizce öğretilirdi; ve hatta neredeyse İngilizceyi, has İngilizlerden bile daha iyi konuşmamız ve yazmamız beklenirdi. Ama daha sonra yurt dışı tecrübelerimden fark ettim ki, bu has İngilizlerin çok büyük bir çoğunluğu için İngilizceyi nasıl konuştum umurlarında bile değilken, nedense İngilizce bilen Türkler İngilizce konuşurken yada yazılırken yapılmış gramer hatalarına aşırı tepki ve küçümseme gösteriyorlardı. Kısacası İngilizceyi “ağdalı” konuşmak nedense bir prestij mertebesi gibi görlüyordu (büyük ihtimalle aşağılık kompleksli kişiler arasında :P)…

Ayırca bundan başka, hem İngilizce bilip hemde dünya çapında  sosyal medyayı takip edenler mutlaka fark etmiştir; ortalıklarda bir tür “Gramer yada Spelling Nazi” tipler türemeye başladı. Son zamanlarda, bir takım insanlar İngilizcenin “kötü” yada “kuralsız” kullanımına karşı oldukça irrite edici tepkiler göstererek, İnternet ortamına yeni bir gerilim daha yarattılar. Açıkçası bu nazilerin gerçekten has İngiliz olup kendi dillerini mi korumaya çalıştıkları yada aslında kendilerini “bilgili” göstermeye çalışan ukala yabancı kökenli tipler mi oldukları pek belli değiller. Ama kesin olan bir şey var ki, korumaya çalıştıkları İngilizce pek onların sandıkları gibi “saf”, “nezih” ve “kurallı” bir dil sayılmaz. İşte aşağıda gerekçeleri sıralanmış. Artık bundan sonra başkasının İngilizce kullanım hatasını fark ederseniz, İngilizcenin aşağıda belirtilmiş bu 4 latifesini de aklınıza getirmeye çalışın ! ^_^

İngilizce karman çorman bir dildir; Kalifiye bir ingilizce sözlük alıp, kelimelerin kökenlerine dikkat ederseniz, kelimelerin büyük bir çoğunluğunun Almanca, Fransızca, Latince ve Yunancadan geldiğini görürsünüz. Ama bu dillerden başka daha nice bir çok dilden “ödünç” kelime kapmıştır ingilizce, yani oldukça karışık bir dildir. Mesela en çok kullanılandan hemen bir örnek vereyim; Brother. Bu kelime erkek kardeş anlamına gelen ve oldukça sık kullanılan kelimeler arasındadır. Peki esas kökeni hakkında bir fikriniz var mı ? … o kelime Birader‘den gelir, yani farsça kökenlidir. Ne ilginçtir ki İngilizce, ağabeye, yani erkek kardeşe karşılık gelen kendi öz kelimesini üretmemiş (yada varsa kullanmıyor), onun yerine farsça kökenli Brother diyor. Buna benzer bir çok örnek sayılabilir. Bize hep İngilizcenin en çok kelime haznesine sahip dil olduğu belletilirdi, ama görülüyor ki bu sahip olduğu kelimelerin hepsi başka dillerden apartılmış. Yani, İngilizcenin kelime haznesini diğer dillerle, hatta özellikle Türkçe ile karşılaştırırken bunu dikkate almak gerek. Ayrıca ingilizce bilenler için, İngilizcenin antic Türkiye (yada Anadolu) soyundan geldiğini iddia eden ilginç bir makale, ve aşağıdaki resim … ^_^

timeline

İngilizce telafuzda bir çok belirsiz ve anlamsız kural vardır; Biraz İngilizce bilen herkes fark eder; ingilizce yazıldığı gibi okunan ve okunduğu gibi yazılan bir dil değildir. Mesela “C” harfini alalım; bu harf bazen “S” (cell; hücre) olarak bazende “K” (cat; kedi) sesiyle okunur, hatta çok ender bir şekilde “C” seside verebilir. Yada “G” harfi; bazen “C” (Ginger; zecefil) sesi verir, bazende kendi öz “G” (Goat; keçi) sesini. Kısaca hangi harfin hangi kelimede ne sesi çıkaracağı tamamen ezberlenmesi gereken ve her hangi bir kuralı olmayan bir şeydir. Bu derece bir kuralsızlık içinde bazı ingilizce kelimeleri (özellikle çok sık kullanılmayanları) yanlış telafuz etmek, bence pek de ayıp bir şey sayılmaz…. Ayrıca bazıları(*) İngilizcenin bu kuralsızlığından oldukça rahatsız olarak, telafuzunu (spelling) sadeleştirme, ve daha çok okunduğu gibi yazılma önerisinde bulunuyorlar. Mesela eskiden, W. Shakespeare zamanında, friend (dost)frend şeklinde, daha sade yazılıyordu. Hatta buna benzer eskiden bir çok ünlü İngiliz yazar ve şair; against için agenst, yield için yeeld, build için bild, court için cort, stead için sted, delight için delite, ghost için gost, hearth için harth, some için sum ve tongue için tung (… ve daha bir çokları) kullanırmış. Peki neden İngilizce daha sonra böyle karmaşık bir telafuza sahip oldu. Bunun aslında bir çok sebebi var, ve aşağıda bir kısmı sıralanmış vaziyette !

İngilizce oldukça sahipsiz bir dildir; Sahipsiz derken asıl demek istediğim, bir zamanlar bizde olan Türk Dil Kurumu benzeri bir dil kurumunun İngilizcede hiç olmaması. Bu nedenle İngilizceye girip çıkan yabancı ve yahut türetilen argovari kelimenin haddi hesabı olmuyor. Ayrıca İngilizcedeki kelimelerin nasıl telafuz edilmesini belirleyen yada kararlaştıran genel bir resmi komitede de yok. Bunun anlamı da; İngilizcede kelimelerin nasıl telafuz edileceğine karar veren resmen sokaktaki adam (yani hemen hemen herkes) oluyor. Buda bölgeye hatta neredeyse mahalleye hatta aile’ye göre değişen aşırı bir telafuz yani aksan çeşitliliği doğuruyor. Belki bir kesim diyebilir ki; “Canım, en geçerli olan has İngilizlerin kullanığı İngilizcedir”. Peki ama kim bu “has İngilizler”, beyaz amerikan anglo-saksonlar mı ? yoksa İngiliz kraliyet ailesi mi ? … peki ya halk ! Aslında bu saydıklarımdan kimse İngilizce dilini direk sahiplenip dili denetleyecek resmi genel bir kurum oluşturmamış.  Bu nedenle İngilizce biraz saldım çayıra mevlam kayıra bir dil.

İnsanlar İngilizceyi kasten bozmaya bayılırlar !; Biraz İngilizce biliyorsanız, televizyonu açip İngiliz ve Amerikan kanallarına baktığınızda büyük bir telafuz ve hatta yazım farklılıkları görürsünüz.  Mesele Amerikalılar “better” kelimesini “betır” olarak daha düz bir şekilde okurken, Biritanyalılar “Beta” (şapkalı a) şeklinde okuyup sondaki “r” yi atıveriyorlar. Bunun başta, ayrı kıtalar da yaşayan insanların geliştirdiği farklı aksanlar olarak varsayabiliriz. Ama bu seferde aynı ülkede, hatta şehirde, ama farklı mahalleler de yaşayanlar arasında ingilizce telafuz farklılıklarının olduğunu görmek, bizi gerçekten dilin gereğinden fazla esnek olduğunu düşündürtebilir. Peki ama neden bu kadar çok telafuz ve aksan çeşidi var ? Bunu ana sebeplerinden biri insanlar kendi aralarında dili eğip bükmeye, kendi “özel” dillerini yaratmaya bayılmasıdır. Bunu biraz havalı olmak için birazda kendilerini diğerlerinden ayrıp fark yaratmak için yaparlar, belki. O nedenle, fark etmişsinizdir, zaman zaman moda kelime yada deyimler çıkar. Yada yeni neslin konuşmaları, yaşlı nesile fazla şifreli ve yabancı gelir. Tüm bunların nedeni eski kelimeleri eğip büküp yeni kelimeler türeterek bir tür farklılık yaratmaktır. Mesela İngilizce bilmeyenler için Türkçe bir örnek vereyim (Çünkü saydığım tüm bu 4 latife diğer dillerde de görülebilir); eskiden “her halde” den türetilmiş “herıld” vardı. Ve bir çok insan biraz havalı gözükmek uğruna, düzgün bir şekilde “her halda yani” diyeceğine, “herıld yani” deyip puan toplamaya bakardı. Buna benzer İngilizcede de çok fazla kelime ve telafuz şekli var. Kısacası gerçekten dilin kemiği yok ve insanlar dili bükmeye gerçekten bayılıyor.

Evet, yukarıda saydığım gibi, İngilizce gayet esnek ve çorba gibi karışık bir dil. Ve elbette, geçmişteki sömürge politikaları nedeniyle, İngilizcenin bir dünya dili olması onu herkes tarafından daha çok konuşalan ve böylece daha çok “bozulan” ve “deforme” edilen bir dil haline getiriyor. Demek istediğim bir dil ne kadar çok kişi tarafından kullanılıyorsa, o dil o kadar esnek, kuralsız ve aşırı değişken olabiliyor. O nedenle İngilizceyi doğru kullanamayanların üzerine çok fazla gitmemek lazım. Çünkü doğru diye bir şey yok ! :P

(*) İngilizce bilenler daha çok ayrıntı ve komiklik için, başta verdiğim linke tıklayıp daha çok ayrıntı ve bilgi alabilirler.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s