Wuxia Edebiyatındaki Kahraman Analizi

swordswoman

* For English, please see

Daha önce ki yazı ve analizlerden (Üslup ve RaconWuxia’nın Meseleleri ve Wuxia’ın Özü) Wuxia edebiyatında ki kahraman ve karakterler hakkında bazı ipuçlarını zaten vermiştim. Şimdi ise bu karakterlerin, özellikle baş rolde olan kahramanların analizini ve açıklamalarını yapmaya çalışacağım. Açıkçası bu kitabı yazılabilecek kadar derin bir konu, ama şimdilik zaman darlığından özet geçeceğim. Ama önceden şunu belirtmeliyim ki, Uzak-doğu filmlerinde ki karakterleri anlayabilmek için önceden Uzak doğu felsefesine; yani Budizme, Konfüçyüse … vb aşina olmak gerekir. Çünkü her ne kadar son zamanlarda ve her alanda bir tür uzak-doğu furyası olsa bile, uzak-doğu insanları görece kendi içlerine kapanık bir dünyada rafine bir şekilde yaşarlar, ve sanatlarını bu şekilde üretirler. Batı dünyasının tüm dünyaya tekel gibi dayatmaya çalıştığı tek-taraflı kapitalist-pragmatik sanat ve felsefesine karşı başka bir seçenek sunar, ve belki de bu sunduğu değişik seçeneklerden ötürü dünya genelinde hayran toplarlar. Uzak-doğunun dünyaya sunduğu bu değişik seçenekler arasında, kendi adıma en ilgi çekici bulduğum ve ayrıca bu yazının konusu olan bir takım edebi-ahlak normalarının Wuxia kahramanları üzerinden sunulma tarzıdır. Açıkçası ben Kant’ın ileri sürdüğüne benzer, bazı ahlak ve etik kurallarının özde evrensel olduğunu, ve Uzak-doğu insanlarının (görece daha içe kapanık yaşadıklarından) bu evrensel ahlak kurallarını daha rafine ve estetik bir şekilde sunabildiklerini düşünüyorum.

Yukarıdaki giriş paragrafından da hissedilebileceği gibi Wuxia Kahramanlarının en belirgin özelliklerinden biri bir takım ahlak ve duyguları olabildiğince rafine ve bazen de oldukça abartılı bir tarzda yaşamaları. Belki de bu “aşırı” rafine tarz nedeniyle, çoğu Wuxia filmi anlamsız, saçma ve karakterleri ise seyirciye aptal (!!) yada gerçekçi olmayan gibi görünür. Aslında karakterlerin bu abartılı davranışlarının arkasında ki nedenlerden biri (belkide esas nedeni) sanatın kendi özündeki abartılı tarzıdır.  Buna ek olarak, çinin eski opera tiyatro geleneği de sayılabilir; Geleneksel tiyatrolarda oyuncular özellikle abartılı oynayarak, en elverişsiz koşullarda bile seyircinin ilgisini çekebilecek atmosferi yaratmaya çalışırlardı. Aynı gelenekle, bazı wuxia filmlerinde ise  seyirciyi olabildiğince abzorve etmek için böyle abartılı bir tarz kullanılabiliyor. Ayrıca film sanatı ve daha nice sanatta olduğu gibi olayları ve insanları abartılı anlatarak dikkat çekmek çok yaygın bir yöntemdir. Gerçi bu tarz her seyircide işe yaramayabiliyor ve geri tepme olasılığı olabiliyor.

Kahramanların ahlak kurallarına gelirsek; bu aslında çok önemli ve başlı başına analiz edilmesi gereken bir noktadır. Her zaman değindiğim gibi Wuxia, “kahraman savaşçıların” hikayelerini anlatır ve dövüş yetenekleri dışında bu karakterleri, “gerçek kahraman” yapan bazı ince ahlak ve davranış detayları vardır. Bir kere kahramanımız dobradır, dövüş yeteneklerine ve zihinsel birikimine güvendiğinden hileye hurdaya ihtiyaç duymadan, rakipleriyle savaşabilir. Bu hileden kasıt; hileli silahlar, zehir tarzı şeyler ve entrikalar, yalanlar sayılabilir. Buradaki detay ve alt mesaj ise aslında şudur; hile kullanan kişi aslında güçsüz ve/veya yetersiz olduğu için hileye başvurur. Ama gerçekten güçlü ve yetenekli kişi hile kullanmadan doğrudan istediğini yapabilir. Zaten Wuxia hikayelerinde entrika kuran ve bir takım hileli silahlar kullanan genellikle hep kötüler ve görece “güçsüz yada yetersiz” yönü olanlardır.

Aslında bazı özel durumlarda iyiler yani kahramanlar da hile ve hileli silahlar kullanırlar, ama bunu aslında dengeyi sağlamak, kendisinden sayıca çok fazla kişiyi yada aşırı güçlü rakibini alt etmek için kullanırlar. Ama kesinlikle ve kesinlik kendisinden güçsüz yada kendisine denk bir rakibine karşı avantaj elde etmekte kullanmazlar, hatta bunu onur kırıcı bulurlar. Mesela 2 kahraman düello edecekleri zaman, kaderin bir cilvesi, biri diğerine karşı avantajlı ise (mesele biri diğerinden yorgunsa, yada yaralıysa), avantajlı olan kahraman rakibiyle eşit koşularda savaşabilmek için ya kendisini yaralar yada düelloyu başka bir uygun zaman erteler. Ama kesinlikle güçsüzden avantaj elde etmez, ve hileli yöntemlerle hayatını geçirmez. Kısacası Wuxia kahramanlarında, batının şövalyelik ruhu denen şeyden sonuna kadar vardır.

Aslında bu şövalyelik ruhu Wuxia karakterlerinin bel kemiğini oluşturur. Hemen hemen her ideal wuxia kahramanı basiret, itidal, adalet ve metanet, tevazu, merhamet, nezaket, özveri, sağduyu, saflık, barış ve dayanıklılık gibi özelliklere sonuna kadar sahiptir, ve bunları pratiğe dökmede de üstüne yoktur. Gerçi ideal olmayan yani tüm bu özelliklerin hepsini (hatta hiçbirini) taşımayan kahramanlarda olabilir, ama onlarda zaten geçirecekleri maceralarla bu erdemleri öğreneceklerdir. Ama ne olursa olsun, Evrensel adalet uğruna, hiç bir çıkarı olmasa ve hatta sonunda canına mal olacağı kesin olsa bile, kendisini ölümüne bir savaşa atmak, kahramanların ortak noktasıdır. Bazı Wuxia hikayelerinde ki savaşçılar karşılıksız kıllarını bile kıpırdatmazken, gerçek kahramanlar hep iyilik yap denize at felsefesinde yaşarlar. Bundan başka yukarıda değindiğim gibi,  güçsüzü mazlumu ezerek elde edilmiş güç ve zaferi asla onurlu bulmazlar, ve bu sebeple, aslında çok kolayca elde edebilecekken, gösterişli şan ve ünvanları kolayca red edip, kendi doğru bildikleri ve “hak yemeyecekleri”  hayatta yaşarlar.

clash of loves

Kahramanların aşk tarzlarında ise ayrı bir saflık ve coşku gözlenir. Eğer kahraman gerçekten aşıksa, diğer tüm önemli (hatta hayati) mesele ve davaları bir çırpıda bir kenara atar ve aşkı için ölümüne savaşmaya başlar. Çoğu Wuxia hikayesinde, Kahramanlar böyle “basit” bir aşk meşk uğruna tüm diğer hayati ve hususi davaları bir çırpıda harcayabilirler. Yada bazı durumlarda aşkı için aşkından vazgeçer ve kendisin tecrit ederek aşkıyla platonik bir ilişki kurar. Ne olursa olsun, Wuxia kahramanlarının aşk ve sevgi ilişkileri dışarıdan bir gözlemci için oldukça budalaca görünür. Ama elbette bu gibi davranışlarda da bazı alt metinler vardır. Bir kere Kahramanlarımız kahraman yapan bir diğer özellik onların fazlasıyla duygusal olmaları ve her işi (savaştan sevgiye kadar herşeyi) tutkuyla yapmalarıdır. Kahramanın mayasında bolca bulunan bu tutku onu yücelteceği gibi, felaketine de sebep olabilir. Ayrıca kahramanların harmanında bulunan bu yüksek doz tutku onları oldukça kaotik ve tahmin edilemez yapar; ve açıkçası onları asıl çekici kılan şey de böyle alışılmadık ve tuhaf oluşlarıdır. O nedenle aşık olduklarında bu şekilde coşarlar.

Bir diğer hususta Wuxia’daki kahramanların ve savaşçıların bağlı oldukları gruba karşı sadakat tarzlarıdır. Her ne kadar çoğu wuxia kahramanı yalnız kurt gibi olsalar da, bir kısmı belli bir okula, klana yada orduya bağlı olabilirler. Hikayeden hikaye değişip çeşitlilik gösterebilen bir şeydir ama, genellikle, bağlı oldukları gruba körü körüne sadakat görmezler. Çünkü asıl sadakatleri evrensel adalet ve ahlak (hak yememek, güçsüzü kollamak .. vb) normlarınadır; ve bağlı oldukları grubun buna uymadığını ve dejenere olduğunu anlarlarsa derhal grubu bırakır ve hatta ona karşı savaşabilirler. Yani grup içindeki sadakat tarzları, “adaletin sadakatten üstündür” mottosuna göredir. Yani adalet yoksa sadakatte yoktur.

Ayrıca bir de tartışmalı intikam meselesi vardır; Bazı savaşçılar ne olursa olsun kötülerle olan skoru eşitlemek isterken, bazı Budist idealindeki savaşçılarda kinciliğin ve garezin çevreye kötülükten başka bir şey getirmediğini, geçmişteki yanlışları affetmenin en büyük erdem olduğunu savunur. Bu görüştekinler için, geçmiş zaten olup bitmiştir, ve zaten öç almak geçmişteki kayıpları geri getiremeyecek, sadece hastalıklı bir tatmin duygusu sağlayacaktır. O nedenle, geçmişteki hatalardan ders alıp bunların tekrarlanmamasını sağlamak aslında en erdemli yoldur. Bu nedenle genellikle bazı wuxia hikayelerinde kahramanlar, geçmişteki günahlar için değil, kötülerin doymak bilmeyen hırslar yüzünden gelecekte sebep olacakları kötülükleri engellemek için savaşırlar, aslında…. Ama bir diğer görüşe göre ise, ideal bir wuxia kahramanı ne geçmişi ne de geleceği düşünür, sadece anı yaşar ve duruma göre vaziyet alır.

Son olarak kahramanların dış görünüşlerine de değinmek isterim. Wuxia’da özde belli bir evrensel ve ahlaksal ideale yaklaşmaya çalıştıkları için, kahramanların dış görünüşleri de belli bir ideal çerçevesindedir. Mesela Wuxia filmlerinde iyi karakterler özellikle yakışıklı ve güzel oyuncularca canlandırılır. Yani ruhsal karakteri gibi, fiziksel görünüşü de oldukça ideal ve insanı etkileyecek bir estetikte olur. Bir bakıma aslında içi dışı bir olduğu vurgulanarak, içindeki güzelliği dışa yansıtılmış gibi gösterilir; Yani kahraman olduğu gibi görünür ve göründüğü gibi olur; İçi güzel olduğu için dışı da güzeldir; ve ayrıca dış görüntüsüyle kimseyi kandırmaz (karakterimizin her alanda ki doğrudanlığını ve dürüstlüğü daha çok pekiştirilir). Ayrıca kahraman öyle klasik anlamda yakışıklı yada güzel olmasa bile, sadece görüntüsü ve endamı ile bile düşmanı (ve elbette seyreden seyirciyi) etkisi altına alabilir. Kısacası kahramanın olağan üstü etkileyici bir duruşu, azıcık arz-ı endam etmesiye bile etki bırakabilmesi, ve konuşmadan bakışlarıyla bile çok şey anlatabilmesi gibi, ideal ruhun ideal bedenle kesiştiği noktada yarattığı etkiyi sonuna kadar yaşatması gerekir, ve wuxia hikayelerinde de bu çokça verilmeye çalışılır.

İşte çok genel (ve ne yazık ki yüzeysel) bir şekilde kahraman analizimi yaptım. Elbette bu yazdıklarım çok genel bir şablonu tanımlamakta ve filmden filme bu şablon çeşitlilik gösterip deforme olabilmektedir. Ama sonuç olarak, başta da belirttiğim gibi biraz uzak doğu felsefesine aşina iseniz ve yahut kendi kendinize evrensel ahlak ve etik normlarının özünü kavrayabilmişseniz, bu filmleri ve karakterleri kolayca anlayabilirsiniz…. Ayrıca Wuxia konsepti ve türü ile ilgili başka yazılarım için, Wuxia 101  ^_^

Swordsman

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s