Wuxia’nın Meseleleri

Chinese painting of mountain village.

* For English ….

Geçen aylarda Wiki’deki konu başlığından çeviri yaparak, Wuxia roman ve filmlerinde ki hikayelere yüzeysel olarak değinmiştim. Şimdi ise Wuxia hikayelerinde tema, ana fikir ve alt-metine kompak bir şekilde değinmek istiyorum.

Tekrar hatırlatmak gerekirse, Wuxia dövüş sanatçılarının hikayelerini anlatan bir türdür. Sanılanın aksine dövüş sanatlarını değil, dövüşçünün (savaşçının), yani insanın hikayesini anlatır. Eğer dövüş sanatlarının, yani belli bir dövüş stilinin yada silahının nasıl evrildiği ile ilgili bir hikaye öne çıkıyor ve genel konu bunun yanında çok silik ve arka planda kalıyorsa, buna “dövüş sanatları filmi” demek daha doğrudur. Mesela örnek vermek gerekirse, bir yeni yetme savaşçının kendisinden çok daha üstün bir başka savaşçıdan intikam alması gerektiren bir konuyu ele alalım. Zaten intikam konusu hem dövüş sanatları filmlerinde hemde Wuxia türünde en çok işlenen temalardan biridir, ama konuyu ele alış tarzları oldukça farklıdır ve bu farklılık onları 2 ayrı tür yapar. Dövüş sanatları filmlerinde, intikam almadan önce, yeni yetme savaşçının geçirdiği bayağı uzun ve sıkı bir eğitim ve dövüş stili geliştirme aşaması vardır. Ve bu aşama neredeyse filmin tamamından fazlasını oluşturarak, bu kahramanımızın nasıl eğitildiğini ve dövüş sanatının nasıl geliştiğine dair ince ayrıntılar verir. Ama esas konu, yani intikam olayı, filmin biraz başında ve sonunda, toplam en fazla 30-45 dak. alacak şekilde geçiştirilir. Artık film aslında bir bakıma belgesel+ders+eğlence karışımı dövüş sanatları promosyonu (özendirmesi) olmuştur. Halbuki Wuxia hikayelerinde, intikam konusu tamamen insan odaklı ele alınır; Yani intikama psikolojik hazırlık ve intikam alma sürecinde kahramanın içindeki ruh hali, yani insanın kendisi ana meseledir, dövüş sanatları sadece yardımcı roldür; süsü püsüdür. Yani Wuxia türünde, aslında dövüş sanatları filmlerinin ters formülü geçerlidir; İnsan ana meseledir, arasından dövüş sanatlarını gösterir. Her hangi bir davanın, yani dövüş sanatının veya silahın açıkça özendirmesini yapmaz, zaten derdi de bu değildir ve buna gerekte duymaz. Derdi savaşçının kendisini anlatmaktır. Dövüş sanatları ise adı üstünde, filme sanatsal element ve estetik unsur katmak için ele alınır. Zaten farkedersiniz ki, bir Wuxia filminde “dövüş sanatları”, Dövüş sanatları filminde olduğundan çok daha farklı ve estetik bir şekilde sunulur. Açıkçası Wuxia daki bu estetik takıntısı da onun başka bir özelliğidir, ve başka bir yazımızda bu konuda ele alınacaktır.

Chinese landscape painting by Chen.

İşte bu doğrultuda, Wuxia hikayeleri savaşçının hikayesini anlatırken, artık belirgin tarzı olagelmiş bazı elementleri kullanarak türünü pekiştirir. Bu elementler Wuxia’nın ana meselesidir ve türünü belirginleştiren unsurlardır. İşte o elementler;

  • Romantizm; bu element aslında Wuxia türünün neredeyse olmazsa olmazıdır, ve elbette esas meselemiz insansa, romantizmde (yani savaşçının duygusallığı) kaçınılmaz olacaktır. Kahramanımız gerek sevgilisi yada sevgili adayı ile, gerekse maceralarında sürekli hissedilen havasıyla, yoğun bir duygusallık ve romantizim bulutu içindedir. Genellikle savaşçı baş kahramanımız bu aşırı duygusal hassaslığının zayıflık olarak algılanmaması için saklamaya çalışır ama ortamı geldiğinde bu özelliğini en zirve şekilde göstermekten de çekinmez. Ayrıca bu romantizm, biri aşk, biri felsefi olmak üzere 2 ana yönden ağırlıkla işlenir. Durum bazen bir türlü kavuşulamayan bir sevgili olur; mazideki bir sebep yada sınıfsal farklılıklar yüzünden sevgililer birbirlerini uzaktan sevmek zorunda kalır ve buluştuklarında olabildiğince platonik bir aşk çerçevesinde sevgilerini gösterirler. Yada kahramanımızın yaşadığı bu zorlu hayat onu bir tür filozof yapar, ve bir tür felsefi romantizm içinde, var olmanın özgür bir ruh hali içinde yaşarlar.
  • Didaktik ve Etik mesajlar; Wuxia hikayelerinde, kahramanların örnek davranışları üzerinden bazı didatik ve etik mesajlar daha doğrusu alt mesajlar vardır. Bu tür mesajlar bazen apaçık verildiği gibi, genellikle hikayenin arasından, anlayanın anlayabileceği şekilde ince ince verilir. Bu mesajlarda amaç, esasen okuyucuya, yada seyirciye, doğrunun (idealin) insan üzerinden ne olduğunu göstermek, hatırlatmak ve sorgulatmaktır, hatta kışkırtmaktır. Mesela bir çok antik wuxia hikayesi barındırdığı bu düşündürücü ve  kışkırtıcı mesajlar ile, dönemin otoriteleri tarafından tehlikeli görülüp yasaklanmışlardır. Bu hikayelerin aslında bu denli didaktik kaygılı ve düşündürücü olmasının nedeni, dönemin yozlaşmasında sıyrılıp belli bir ideale ulaşma özlemidir. Ayrıca etrafta olan bu kadar yozlaşmayı bertaraf etmenin bir yolu da, hitap ettiği kesimi uyandırmak, bir şeylerin farkına varmasını sağlamak olacaktır. Yalnız burada ince bir ayrıntı vardır; Wuxia’nın savunduğu güncel yada belirli dünyevi bir davanın ideali değildir. Wuxia evrensel insan idealini savunur ve bir savaşçının üzerinden göstermeye çalışır. Ama ne yazık ki, şöyle bir ikilemde vardır; doğruluğu övüp yozlaşmayı yerdiği bu ince mesajları sadece dürüst olanlar anlayabilip, diğer yoz kesim bu hikayeleri çocuksu görüp küçümsemeye devam etmektedir (!!). Yani sonuçta hikayeler gerçek anlamda sadece “anlayana” ulaşabilmekte, diğer yozlaşmış kesimin bir kulağında girip öbüründen çıkmaktadır.
  • Entrika ve sürprizler; İşin işinde insan olacakta entrika ve sürpriz olmaz mı ? Elbette olur. Hatta neredeyse entrika, dalavere, süper karmaşık planlar ve sürpriz dönüşler Wuxia hikayelerinin olmazsa olmazıdır. Genellikle kötü karakter tarafından düzülen aşırı komplike grift bir entrika, bir şekilde baş kahramanımızın başına örülür. Böylece kahramanımız bir yandan dövüş yeteneğini konuştururken, diğer yandan entelektüel birikimi ve zekasıyla bu karmaşıklığı çözer. Yada esas oğlanın en yakın ve güvendiği dostu yada sevgilisi aslında düşmanı çıkar ve ona hainlik eder; güya o ana kadar güvenini kazanıp, esas amacına en iyi fırsatı yakalamak için çok iyi dostmuş gibi davranmıştır Aslında bu tür Entrika ve sürprizlerde de bazı alt metin mesajları vardır; O da genel olarak kimseye körü körüne güvenmeyin, her süprize hazırlıklı olun ve sadece kaba güç (dövüş sanatları) yetmez zeka da gerek gibi. Ayrıca Bu entrikalar aslnda, kahramanın sunduğu ideale rakip olan, Kötü tarafın ideallerini sunmaktadır. Böylece iyi olanı kötüyle karşılaştırıp one göre sorgulatmaktır.
  • Destansılık; Destanlar da, bildiğiniz gibi, kahramanların hikayelerini anlatan, bir yandan eğlenceli bir yandan da didaktik ve epik mesajı olan hikayelerdir; Aynen Wuxia türünde olduğu gibi. Ama burada destansı hava derken, kahramanın gösterdiği olağan üstü çaba ve davranışlarının olabildiğince gösterişli ve belli bir estetik içinde sunulmasıdır. Ayrıca destanın ana konusu olan kahramanın başından geçen aksiyon ve macera, destanlarda olduğu gibi olabildiğince dikkat çekici, en iyi ve sürükleyici şekilde anlatılmalıdır. Yani bir Wuxia hikayesi destan gibi muhteşem olmalıdır.

Chinese landscape painting by Chen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s